Schorzenia sfery psychicznej towarzyszą gatunkowi Homo sapiens od początku jego istnienia. Jednym z najpoważniejszych jest schizofrenia. Jej obecność we wszystkich kulturach , z podobną częstotliwością wskazuje, iż choroba ta pojawiła się prawdopodobnie przed powstaniem najstarszych genetycznie izolowanych enklaw rasowych. Ze schizofrenią związane jest także zjawisko tak zwanego „paradoksu ewolucyjnego”. Dotyczy ono sytuacji, w której warianty genetyczne predysponujące do zachorowania utrzymują się w populacji pomimo pogorszenia sprawności osób dotkniętych tą chorobą, wczesnego początku choroby, większej śmiertelności a w konsekwencji zmniejszenia możliwości reprodukcyjnych. Mamy do czynienia z procesem niezgodnym z klasyczną darwinowską teorią ewolucji, zgodnie z którą dobór naturalny promuje warianty genetyczne dające przewagę w powyższych obszarach. W artykule postaramy się przybliżyć teorie i hipotezy, często uzupełniające się, niekiedy zaś stojące w sprzeczności, próbujące wyjaśnić przyczyny tej zagadki. Przyjrzymy się dowodom pozwalającym potraktować schizofrenię jako przewagę adaptacyjną, ale także tym, które uznają ją za niekorzystny, choć nieunikniony produkt ewolucji mózgu. Wskażemy na potencjalne czynniki genetyczne, metaboliczne i społeczne, które mogą brać udział w utrwalaniu wspomnianego powyżej „paradoksu ewolucyjnego” schizofrenii.